GsFutbolcu Luis Cavanda Ve Köpeklerde Hemofili Hatalığı

Yazar Ekim 7, 2016 Makaleler

3.göz kapağının dışa dönmesi şikayeti ile kliniğimize gelen tyson isimli köpekte;

operasyon öncesi yapılan kan analizlerinde ve enjeksiyon esnasında kanın bir türlü durmaması şüphesi ile çok değerli hocam Profesör Doktor Kürşat Özerinde fikri ile köpeğimize pıhtılaşma faktörlerinin eksik olduğunu öngördük.

Bunun için genel putılaşma unsurları yani: APTT,D.DİMER,FAKTÖR 8,FIBRİNOJEN VE PT değerleri,biyokimya ve kan sayımları yapılmak üzere kan alındı.

Operasyon şimdilik iptal edildi.

Çıkan sonuçlar doğrultusunda eksik olan kan pıhtılaşma faktörleri tespit edilip takviye yapılacaktır.

Köpeklerde hemofili hastalığı ile ilgili araştırma;

HAYVANLARDA TESBİT EDİLEN BAZI PıHTıLAŞMA BOZUKLUKLARı

Leyla Kalaycıoğlu

* Pıhtılaşma kamn önemli özelliklerinden biri olup, yaraların iyileşmesi ve hemorajilerin önlenmesi için gereklidir. Sağlam damarlarda dolaşan kanın dışarı sızmasını önlemek ve travmaya uğ- ramış damarlarda meydana gelen kanamayı durdurmakta sırasıyla damar duvarı, trombositIer ve pıhtılaşma mekanizması rol oynar. Kan damarında bir kesik meydana geldikten hemen sonra damar duvarı kontraksiyon yapar ve böylece kamn damar dışına çıkışı azalır. Bu kontraksiyon hem nervöz refleks ve hem de lokal myojenik spazmın bir sonucudur. Nervöz refleks yaralı doku veya çevre dokulardan kaynaklanan ağrı impulsları etkisiyle şekillemr (3). Myojenik spazmın şiddeti travmaya uğrayan damar bölgesinin genişliğine bağlı olarak değişir. Bu bakımdan keskin cisimlerle meydana gelen yaralarda kanama fazla olduğu halde, ezik yaralarında spazmın fazla olmasına bağlı olarak kanama daha az olur. Trombositlerin pıhtılaşmadaki rolü, bunların lezyon bölgesinde bir trombosit tıkacı teşkil etmeleri şeklinde olur. Kan damarında bir kesik meydana geldiği zaman trombositlerden adenazin difos- • A.U. Veteriner Fakültesi Hayvan Yetiştiriciliği ve Sağlık Bilimleri Uzmanlık Yüksek Okulu Biyokimya Doçenti Kanın Pıhtılaşma Mekanizması ve Hayvanlarda Tesbit … 207 fat açığa çıkar. Bu, tromhositleri kümelqtirme özelliğine sahip bir nukleotiddir. Böylece trombositler birbirlerine tutunduğu gibi lezyona uğramı~ kollagene de tutunarak o bölgede bir trombosit tı- kacı meydana getirirler. Damar duvarı ve trombositlerin bu etkileri kanın durmasına yeterli dtğildir. Kandaki pıhtıla~ma faktörlerinin etkileri ile fibrin ~ekillenmesini kapsayan pıhtıla~ma mekanizmasının da faaliyeti ilc pıhtıla~ma gerçekle~ir. Kanın pıhtıla~ma mekanizması ilk olarak 1905 yılında Morawitz tarafından ortaya konulmu~ ve bu konuda yapılan çalı~malar için esas te~kil etmi~tir. Morawitz’in klasik pıhtıla~ma teorisine göre, pıhtıla~mada iki safha mevcuttur. i. Safha; Protrombin 2. Safha, Trom bokinaz ——~) Trombin Ca++ Trombin Fibrinojen ——~) Fibrin Daha sonra yapılan çalı~malarla bu teorinin esasda doğru 01- ma~ına rağmen, fibrin teşekkülünün daha komplike bir mekanizma ile meydana geldiği ve çeşitli faktörlerin pıhtılaşmada rol oynadığı açıklanmıştır. Pıhtılaşma mekanizmasında çok sayıda faktörün tesbit edilmiş olması ve farklı araştırıcıların bunlara deği~ik isimler verTPi~ olmasından dolayı 1960 yılında konu ile ilgili olarak toplanan intemasyonal komite, pıhtıla~ma faktörlerini romen rakamları ile belirtmi~ ve e~ anlamlı kelimeleri bir araya getirmi~tir. Bu numaralandırma ve faktörlerin eş anlamları aşağıda görülmektedir (12). Faktör i II III IV V Eş anlamlı kelimeler Fibrinojen Protrombin, protrombin kompleks, pretrombin Tromboplastin, doku tromboplastini Kalsiyum Ac-globulin, labil faktör, proakselerin 20a Leyhi Kabycıo~ıu X iX VII VIII Stabil faktör, serum protrombin konverziyon akseleratör (SPCA), otoprotrombin, I, prokonvertin, kotromboplasti n Antihemofilik globulin (AHG), antihemafilik faktör (AHF), trombosit kofaktör J, faktör antihemofilik A, trom boplastinojen Plazma tromboplastin komponent (PTC), Christmas faktör, trombosit kofaktör II, otoprotrombin II, faktör antihemofilik B Otoprotrombin III, Stuart-Prower faktör, protrombokinaz Plazma tromboplastin antesedent (PTA) Hageman faktör (HF), kontakt faktör Fibrin stabilize eden faktör (FSF), Laki-Lorand (LL) faktör, fibrinaz, plazma transglutaminaz Bu numaralandırma, faktörlerin pıhtıla~ma reaksiyonuna giriş sırasına göre değil, faktörün bulunu~ sırasına göre yapılml~tır. Tabloda görüldüğü gibi faktör VI mevcut değildir. Önceleri akselerin adlı faktöre VI rakamı verilmi~, fakat sonradan bunun V. faktör yani proak~elerinin aktif şekli olduğu anlaşılmıştır. XI XII XIII Pıhtılaşma ile ilgili faktörlerin mekani;:,madaki rotleri: Yeni ve genellikle kabul edilen görüşlere göre kan pıhtılaşmasında 3 esas faz vardır. i) İnaktif faktör X un aktif hale geçmesi 2) Protrombinin aktif hale, trombine çevrilmesi 3) Fibrinojenin fibrine dönü~mesi Pıhtıla~ma mekanizması ekstrensik ve intrensik olmak üzere iki yolla vuku bulur. Damardan alınan kanın bir 1übe konmasında ve bu suretle yabancı bir yüzeyle temasa gelmesinde 4-8 dakika içinde pıhtılaşır ki, bu intrensik mekanizma ilc olur. Eğer kana doku tromboplastİni ilave edersek, pıhtılaşma çok daha çabuk, ıoIS saniyede vuku bulur. Bu ~artlarda pıhtının oluşumu ekstrensik sistemle açıklanır. Kesilen bir damardan akan kanın kısa bir sürede pıhtılaşması,her iki mekanizmanın işbirliği ile sağlanır. Sağlam damar endoteli ilc temasta olan kanda pıhtılaşma faktörleri inaktif bir halde bulunurlar. Damar endotelinde en ufak bir zedelenme, doku Kanın Pıhtılaşma Mekanizma”ı ve Hayvanlarda Tesbit … 209 tromboplastininin açığoa çıkmasına neden olur ve ekstrensik sistemi faaliyete geçirir. Aynı zamanda, kanın zedelenen damar kesiti vı;: subendotel doku ile temasa gelmesi sonucunda intrensİk sistemin aktivasyonu ba~lar. Pıhtılaşma Mekanizmasııun Şeması ~rOf’l\b,f\.. (F Il) ŞEM87iK OL 1U1l/{ (TOsrUjı 8E.,/ Ek&.rmsik Sıis\.e.m. DDKu .2e.de.\e.nmesL. 1 i)c\..u trcm6>pl-.!>\lni. ( f” III ) i i i : ++ ~—(a / : (F IV) i ~— otoprotrombin 1 : (1=\111) i , , i i ot HEMAlUHIlS/NlN A\ i i , i VIIla i PIII!1ı B~MIl Ird.~\k. ~istcım. m.o~hcm\:ıin nı (F X) tJ~u.ın ~~\iva~’3onl.l i Koma\t,t.. ~ f~””tBr — __• X 116 (F X.ii) : i Rnl.ih’l.mo~i\ik ~ taKttk c.. –~~X,\a (FXI) :c.++ i a m.ııprolrombin II. ‘t’ .••iX a (F ıx) :irom\oo.cl f\l\tinernc1i\ik : f.ı..Il\r:5 fak+~r A ‘¥ • VIII II (F VIlI) ! i i ‘” Not: Şemada kesikli çizgiler etkiyi, kcsiksiz çizgiler dönüşmeyi ve faktör numaralarııun yanlarındaki “a” harfleri ise faktörlerin aktif şekillerini göstermektedir. 210 Leyıa Kala)’eloğlu Şemada görüldüğü gibi intrensik sistemde kanın yabancı bir yüzeyle veya zedelenen damarda subendotel doku veya kollagenle temasa gelmesinde ilk önce XII. faktör aktive olur ve (XII a) da, sırasıyla faktör XI ve IX u aktif hallerine geçirir. Bu olay zincirini faktör VIII in aktivasyonu takip eder ve (VIII a)nın etkisiyle de X. faktör aktif hale (X a) dönüşür. Şemada görüldüğü gibi bu reaksisiyonlarda Ca + + ve bir de trombositlerden serbestleyen, fosfolipid niteliğinde olan trombosit faktör 3 roloynar. Ekstrensik sistemde ise X. faktörün aktivasyonu, doku tromboplastini, VII. faktör ve Ca + + un etkileriyle sağlanır, faktör (X a), faktör V, trombosit faktör 3 ve Ca + + un kolaylaştırıcı etkileriyle protrombini (II) aktif hale, trombine (II a) çevirir. Şemada görüldüğü gibi trombin (II a) VIII. faktörü aktif hale çevirir ve indirekt yoldan X. faktörün aktivasyonu na yardımcı olur. Ayrıca bir feedback mekanizması ile V. faktör ve trombositleri etkileyerek bu sonunculardan trombosit faktör 3 ün serbest hale geçmesini sağlar. Böylece indirekt yoldan kendi oluşumunu hızlandırır. Aktif bir enzim olan trombin, plazmada erimiş halde bulunan fibrinojeni (fak I) dayanıksız fibrine çevirir. Trombinin pıhtılaşma olayındaki diğer bir etkisi XIII faktörün etkisini katalize etmektir ki, bunun aktif şekli (XIIla), Ca+ + un yardımıyla, pıhtıdaki dayanıksız fibrini peptid bağları ile birbirine bağlar ve dayanıklı hale getirir. Pıhtılaşma zamanı ve fibI’in teşekkülü için geçen süre çeşitli hayvanlarda farklılık gösterir. Aşağıda bazı hayvanlara ait bu süreler görülmektedir (8). Hayvan türü Fibrin teşekkülü (sn) Pıhtılaşma zamarn (Dakika) Cam tüpte Silikonlu tüpte ——- — ——— ——— —— Tavşan 195 4 ıı At 215 6 13 Domuz 185 5 14 Köpek 210 5 ii tnek 210 7 14 Kedi 210 4 12 Koyun 220 6 14 Geyik 240 8 16 Güvercin 12 20 Piliç 16 22 Kanın Pıhtılaşma l\lekanizması ve Hayvanlarda Tesbit … 211 Hayvanlarda te~bit edilen bazı pıhtılaşma bozuklukları Hemojili A: Faktör VIII noksanlığına bağlı olarak meydana gelen bu hastalık hayvanlarda en çok görülen pıhtılaşma bozukluğudur. Hastalık X kromozomuna bağlı olarak yavru ya geçer ve dişiler genellikle taşı- yıeıdır. Aşağıdaki şemada hcmofili A nın kalıtsalolarak iletilmesi görülmektedir (8). x x x x\j NormaL I-\~i\ih X : Dişi. Kromo20m.. ~ Erh~k KKlIl’\02DO’L X : Hemo1ihk ‘Di~ ~ran.o2:orn.. ia~\’j’t.\ O : ‘Dışi. D : E…rh~h 212 Leyla Kala)’cıoğlu \ Şemada görüldüğü gibi sağlam bir di~i ile hemofilik bir erkeğin birle~mesinden meydana gelen bütün di~iler ta~ıyıcı, erkekler ise sağ- lam olur. Taşıyıcı bir dişinin sağlam bir erkekle birle~mesinden meydana gelen erkeklerin yarısı hemofilik, di~ilerin yarısı ise ta~ıyıcı olabilir. Bir di~ide hemofilinin ortaya çıkabilmesi aneak babanın hemomofilik, annenin ta~ıyıcı olduğu durumlarda görülür. Bu hastalığın en önemli klinik belirtileri hemartraz, hematomlar, kuyruk kesilmelerinden ve di~ çekilmelerinden sonra uzun süre devam eden kanarnalardır (5, 1 ı). Normal köpeklerde 5-7 dakika olarak tesbit edilen pıhtıla~ma süresi hemofili Nlı köpeklerde 33 dakikaya, fibrin te~ekkülü için ge- çen sürenin ise 210 saniyeden 2500 saniyeye çıktığı saptanmı~tır (8). Howell ve Lambert (4) tarafından bir köpektc tesbit edilen hemofili Avakasında diş çekilmesinden sonra bir gece boyunca di~ eti kanaması, sol tibianın üst kısmında ağrı!ı şi~lik ve topallık görülmü~- tür. Hayvan 5 aylık iken yapılan hematolojik muayenede faktör vııı yetmezliği tesbit edilmi~tir. 9 aylık iken ölen bu hayvanın otopsisinde de intraabdominal hemoraji görülmüştür. Atlarda hemofili A ilk olarak 1961 yılında tesbit edilmiştir. Daha sonra Sanger ve arkada~ları (IO), da bir tayda rastladıkları hemofili A vakasında, doğu~tan mukoz membranıarın ikterik olduğunu, karpusun dorsal yüzeyinde 5-8 cm. boyutlarında bir hematokist bulunduğunu bildirmişlerdir. Hayvan 3 haftalık iken her iki ayakta da hematokist olu~mu~, i I. haftada toraksın sağ alt kısmında geni~ bir hernatokist görülmüştür. Hayvana çeşitıi aralıklarla önce tüm kan, sonra plazma ile elektrolit karı~ımı ve plazma ile % Lo dekstroz verilmi~ fakat hayvan 6 aylık iken iç kanamadan ölmü~tür. Lepherd (7), 20 haftalık iken ölen hemofili NIı bir tayda otopside 30 X 20 X 12 cm. boyutlarında retroperitoneal hematom ve abdominal boşlukta 8 litre pıhtılaşmamış kan tesbit etmiştir. Hem~fili B: Bazı hallerde iki hemofilik hastadan alınan kanlar karıştırıldı- ğında pıhtılaşma zamanının normal olduğu gözlenmi~ ve hemofilinin her zaman faktör VIII noksanlığından ileri gelmediği anlaşılmıştır. Christmas faktörünün yani faktör IX un eksikliğine bağlı olduğu anlaşılan bu ikinci tip hemofiliye hemofili B denilmiştir. Kamn Pılıtılnşına YllekanizmaH ve Hayvanlarda Tesbit … 213 Christmas hastalığı da denilen bu bozukluk da X kromozomuna bağlı olarak nakledilir. Erkek köpeklerde tesbit ediımiş olan bu hastalıkta ufak operasyonlardan sonra takriben i hafta kadar süren, aralıklı kanamalar görüldüğü ve normal köpek serumu veya plazması verilmekle hasta hayvanlardaki tehlikeli kanarnaların önlenebildiği bildirilmiştir (9). HemoIili C: Faktör XI noksanlığına bağlı olarak meydana gelen bu hastalık hayvanlardan ilk olarak sığırlarda tesbit edilmi~ olup, İenfoblastik loykemi ile beraber görülmü~tür (6). Bazı ku~ türlerinde bu faktör mevcut değildir. Von Willtbraııd hastalıif,ı: Önceleri vasküler hemofili ve psöydo hemofili adları da verilmiş olan bu hastalığın 3 ana laboratuvar bulgusu vardır. Bunlardan. birincisi kanama zamanının uzaması huna karşılık trombosit sayısımn normaloluşudur. İkincisi faktör VIII noksanlığıdır. Bu noksanlık genellikle hemofili Ndaki kadar ağır değildir. üçüncü laboratuvar bulgusu ise trombositlerin adezyonunun azalmasıdır. Hastalık her iki cinsde de görülür. Köpeklerde ilk olarak 1970 yılında tesbit edilmiştir (2). Alman çoban köpeği soyunda rastlanmış olan bu durumda bu soyun çqitli fertlerinde çeşitli hemorajik problemler görülmüş- tür. Bunlardan erkek bir köpekte geniş bir abdominal hematom teshit edilmiş her kilogram vücut ağırlığı için ıo mL. olmak üzere günde 3 defa köpek plazması verilmiş ve bu tedaviye cevap alınmıştır. Bir kaç ay sonra sol arka ayakta spontan bir hematom görülmüş-ve bu da tüm kan ve plazma verilerek tedavi edilmiştir. Hayvan daha s~nra abdominal bir yaralanma neticesinde ölmüştür. Aynı soydan bir di- şide ovariektomi operasyonunda aşırı abdominal kanama görülmüş ve bir erkekde de ölümle neticelenen spontan bir gastrointestinal kanama tesbit edilmiştir. Bu soyun hafif derecede hasta fertlcrinde ise vücut yüzeyinde sık sık ufak hematomlar şekillenmiştir. Yukarıda sayılan pıhtılaşma bozuklukları hayvanlarda en çok görülen durumlar olup, diğer faktörlerin noksanlıklarına da rastlanmaktadır. Bazı hallerde de birden fazla fi:l.ktörün noksanlığı görülmektedir. Holştayn danalarda tesbit edilmiş olan böyle bir vakada protrombin, fibrinojen ve faktör V seviyelerinin düşük olduğu görülmiiş ve tromboplastogenezisin gecikmesinin de muhtemelen faktör IX yetmezliğinden ileri geldiği bildirilmiştir (I). 214 Leylô Kalayeıoğlı! Literatür i . Bentinck-Smith, J., Roberts, S. J., Katz, E. M. (1960): A bleeding disease of newbom calves. CorneIl V

Yorum Yap